Airbnb bắt đầu tháng 10/2007 khi Brian Chesky và Joe Gebbia, hai nhà thiết kế ở San Francisco, trải ba chiếc nệm hơi trong căn hộ thuê và cho khách dự một hội nghị thiết kế thuê chỗ ngủ kèm bữa sáng, vì khách sạn trong thành phố hết phòng và hai người cần tiền trả tiền nhà. Trang web lúc đó tên AirBed & Breakfast. Nathan Blecharczyk, một kỹ sư phần mềm, tham gia sau đó với vai trò đồng sáng lập phụ trách kỹ thuật.
Từ ba chiếc nệm đến một trong những nền tảng cho thuê chỗ ở lớn nhất thế giới là quãng đường mà nhiều bài viết rút gọn thành “ý tưởng thiên tài”. Diễn biến thật thì chậm chạp, nhiều lần gần chết, và có những chi tiết như bán hộp ngũ cốc để trả nợ thẻ tín dụng. Bài này đi theo mốc, nói rõ phần nào do chính những người sáng lập kể lại, và rút ra điều đáng học cho người làm dịch vụ nhỏ.
Dòng thời gian hai năm đầu
Các mốc này được các nhà sáng lập kể nhiều lần trong phỏng vấn, bài nói và được báo chí công nghệ ghi lại:
- Tháng 10/2007: ba khách đầu tiên ngủ trên nệm hơi trong căn hộ, mỗi người trả một khoản nhỏ mỗi đêm.
- Đầu 2008: Blecharczyk tham gia; nhóm ra mắt trang web nhiều lần, kể cả nhân một lễ hội công nghệ và âm nhạc lớn ở Texas, nhưng lượng đặt chỗ rất ít.
- Mùa hè 2008: nhắm vào một sự kiện lớn ở Denver thu hút hàng chục nghìn người khi khách sạn thành phố thiếu phòng; có thêm người dùng, nhưng sau sự kiện lại vắng.
- Cuối 2008: thiết kế và bán hộp ngũ cốc phiên bản đặc biệt theo chủ đề mùa bầu cử Mỹ năm đó, thu về khoản tiền thường được nêu là khoảng 30.000 USD, đủ trả nợ thẻ tín dụng.
- Đầu 2009: được nhận vào chương trình ươm tạo Y Combinator, nhận khoản đầu tư nhỏ và lời khuyên từ Paul Graham.
- Tháng 3/2009: rút gọn tên thành Airbnb, mở rộng từ nệm hơi sang cho thuê phòng, căn hộ, cả nhà.
- Tháng 4/2009: nhận vòng vốn hạt giống có quỹ Sequoia Capital tham gia.
Một số con số, như số tiền thu từ hộp ngũ cốc, khác nhau đôi chút giữa các lần kể; bài dùng mức thường được dẫn nhất.
Hộp ngũ cốc: chuyện thật nhưng hay bị hiểu sai
Chuyện hộp ngũ cốc thường được kể như minh chứng cho sự xoay xở của nhà sáng lập. Nhìn kỹ, nó cho thấy một điều khác: lúc đó sản phẩm chính không kiếm được tiền. Nhóm sáng lập nợ thẻ tín dụng, và bán ngũ cốc là cách sống sót, không liên quan gì đến việc cho thuê chỗ ở. Họ tự thiết kế hộp, mua ngũ cốc thường đóng vào, bán như một món đồ sưu tầm theo chủ đề thời sự.
Theo lời kể của chính những người sáng lập, chuyện hộp ngũ cốc lại giúp họ vào Y Combinator: Paul Graham ban đầu không mặn mà với ý tưởng cho thuê nệm hơi, nhưng ấn tượng với sức bền của nhóm. Đây là chi tiết do người trong cuộc kể, có thể được tô thêm qua nhiều lần kể, nhưng nó gợi ra một điều có thật: ở giai đoạn sớm, nhà đầu tư thường đánh giá con người nhiều hơn ý tưởng, vì ý tưởng rồi sẽ còn thay đổi.
Cũng cần đặt chuyện này cạnh con số thật của lúc đó. Theo lời các nhà sáng lập kể lại trong nhiều buổi nói chuyện, khi vào Y Combinator đầu năm 2009, doanh thu của trang chỉ khoảng vài trăm USD mỗi tuần, và đã có lúc cả nhóm tính chuyện dừng lại. Hơn một năm sau ngày cho thuê những chiếc nệm đầu tiên, sản phẩm vẫn chưa chứng minh được rằng có đủ người muốn dùng nó. Câu chuyện thành công che mất quãng thời gian dài mà mọi tín hiệu đều nói “đây là một ý tưởng không chạy”. Điều giữ họ lại không phải số liệu đẹp, mà là một nhóm nhỏ người dùng thật sự thích dịch vụ, và một người đỡ đầu sẵn lòng cho họ thêm vài tháng.
Tự đi chụp ảnh nhà cho chủ nhà ở New York
Bước ngoặt được các nhà sáng lập kể nhiều nhất xảy ra trong thời gian ở Y Combinator. Doanh thu đứng yên, họ xem lại các tin đăng ở New York, thị trường lớn nhất của mình lúc đó, và thấy ảnh nhà xấu: tối, mờ, chụp bằng điện thoại đời cũ. Họ mượn một chiếc máy ảnh tốt, bay sang New York, gõ cửa từng chủ nhà để chụp lại, đồng thời ngồi nói chuyện để hiểu chủ nhà gặp khó khăn gì. Theo lời họ kể, doanh thu ở thành phố này tăng rõ trong vài tuần sau.
Paul Graham về sau dùng những trường hợp như vậy để minh hoạ lời khuyên nổi tiếng của ông trong một bài viết năm 2013: ở giai đoạn đầu, hãy làm cả những việc không thể mở rộng quy mô. Một công ty công nghệ muốn phục vụ hàng triệu người, nhưng ở tháng thứ mười, việc đáng làm nhất lại là đích thân đi chụp ảnh cho vài chục chủ nhà. Về sau Airbnb biến việc này thành dịch vụ chụp ảnh chuyên nghiệp cho chủ nhà ở nhiều thành phố.
Niềm tin giữa người lạ: bài toán thật của sản phẩm
Điều khó nhất với Airbnb không phải công nghệ mà là niềm tin: một người phải tin để cho người lạ ngủ trong nhà mình, người kia phải tin để trả tiền trước cho một căn phòng chưa từng thấy. Những công cụ mà ngày nay ai cũng coi là bình thường — hồ sơ có ảnh, đánh giá hai chiều sau mỗi lần ở, thanh toán qua nền tảng thay vì trao tay — được xây dần qua các năm đầu để giải đúng bài toán đó.
Năm 2011, một chủ nhà ở San Francisco viết bài kể căn hộ của mình bị khách phá và lấy đồ. Câu chuyện lan rộng, công ty bị chỉ trích vì phản ứng chậm. Sau đó Airbnb công bố chương trình bảo đảm cho chủ nhà trước thiệt hại tài sản và lập đường dây hỗ trợ suốt ngày đêm. Đây là ví dụ về việc một vấn đề niềm tin, nếu không xử lý, có thể giết một nền tảng hai phía nhanh hơn mọi đối thủ.
Với một dịch vụ nhỏ ở Việt Nam, bài học là: trước khi khách mua, họ phải tin. Ảnh thật, mô tả đúng, đánh giá thật của khách cũ, cách xử lý khi có sự cố — đó là phần sản phẩm, không phải phần trang trí.
Những điều may mắn và bối cảnh trong câu chuyện
Nhiều yếu tố quyết định nằm ngoài tầm tay của nhà sáng lập:
| Yếu tố | Vai trò trong buổi đầu | Có lặp lại được không |
|---|---|---|
| Khủng hoảng tài chính 2008–2009 | Nhiều người cần thêm thu nhập từ căn phòng trống; du khách tìm chỗ rẻ | Không — là bối cảnh thời điểm |
| San Francisco và mạng lưới công nghệ | Gần nhà đầu tư, người dùng thử sớm, kỹ sư giỏi | Khó, tuỳ nơi |
| Y Combinator | Tiền, lời khuyên, uy tín để gọi vốn tiếp | Có một phần, nếu được nhận |
| Ba nhà sáng lập bổ sung nhau | Thiết kế, sản phẩm, kỹ thuật | Có, nếu chọn đúng người |
| Sự kiện lớn thiếu phòng | Tạo những đợt đặt chỗ đầu tiên | Có, ở quy mô địa phương |
Cùng thời kỳ đã có những trang cho thuê phòng, ở nhờ khác như Couchsurfing hay các trang rao vặt, và không phải ai cũng đi được xa. Airbnb không phải nơi đầu tiên nghĩ ra việc cho thuê phòng trong nhà mình.
Những vấn đề lớn lên cùng công ty
Kể buổi đầu mà bỏ qua phần sau thì chưa đủ. Khi Airbnb lớn lên, nhiều thành phố phản ứng vì cho thuê ngắn hạn làm giảm nguồn nhà cho thuê dài hạn, thay đổi khu dân cư, và có những vụ việc an toàn của khách lẫn chủ nhà. Nhiều nơi ban hành quy định hạn chế số ngày cho thuê, bắt đăng ký, thu thuế lưu trú. Công ty phải xây hệ thống bảo hiểm, xác minh danh tính, xử lý khiếu nại — những thứ không có trong câu chuyện nệm hơi.
Năm 2020, dịch COVID-19 làm du lịch gần như dừng lại; công ty cắt giảm khoảng một phần tư nhân sự, rồi lên sàn chứng khoán cuối năm đó khi du lịch bắt đầu hồi lại ở một số nơi. Đây là lời nhắc rằng một mô hình kinh doanh dựa trên du lịch luôn mang rủi ro theo chu kỳ của du lịch.
Áp vào dịch vụ lưu trú, dịch vụ nhỏ ở Việt Nam
Làm những việc không mở rộng được ở giai đoạn đầu. Ví dụ giả định: một homestay mới ở vùng núi có thể tự tay chụp ảnh đẹp, gọi điện hỏi từng khách sau khi họ về, sửa ngay những điều khách phàn nàn. Những việc này không nhân rộng được, nhưng cho chủ nhà hiểu khách nhanh nhất.
Phân biệt nghề chính và việc kiếm tiền để sống. Hộp ngũ cốc giúp Airbnb sống sót nhưng không phải doanh nghiệp. Bán thêm thứ khác để qua mùa thấp điểm là chuyện thường; nhầm nó với hướng đi chính thì nguy hiểm.
Làm đúng luật và tôn trọng hàng xóm ngay từ đầu. Kinh doanh lưu trú ở Việt Nam có các yêu cầu về đăng ký, khai báo lưu trú cho khách, phòng cháy chữa cháy; chi tiết nên kiểm với cơ quan địa phương. Airbnb tốn nhiều năm giải quyết những vấn đề mà ban đầu họ chưa tính đến.
Đừng tin rằng kiên trì là đủ. Nhóm sáng lập Airbnb kiên trì, nhưng họ cũng gặp đúng thời điểm, đúng thành phố, đúng người đỡ đầu. Nhiều nhóm kiên trì không kém đã dừng lại vì thiếu những yếu tố đó.
Câu hỏi thường gặp
Airbnb được thành lập năm nào?
Ý tưởng bắt đầu tháng 10/2007 khi Brian Chesky và Joe Gebbia cho thuê nệm hơi trong căn hộ ở San Francisco. Công ty thường được ghi nhận thành lập năm 2008, khi có thêm Nathan Blecharczyk và trang web chính thức hoạt động.
Tên Airbnb có nghĩa là gì?
Airbnb là dạng rút gọn của AirBed & Breakfast, nghĩa là nệm hơi kèm bữa sáng, tên trang web ban đầu. Tên được rút gọn năm 2009 khi dịch vụ mở rộng sang cho thuê phòng, căn hộ và nhà nguyên căn.
Chuyện bán hộp ngũ cốc có thật không?
Có. Cuối năm 2008, nhóm sáng lập thiết kế hộp ngũ cốc phiên bản đặc biệt theo chủ đề mùa bầu cử Mỹ và bán để trả nợ, thu được khoảng 30.000 USD theo lời họ kể. Chi tiết này được nhắc nhiều trong phỏng vấn và báo chí.
Y Combinator giúp Airbnb thế nào?
Y Combinator cho Airbnb một khoản đầu tư nhỏ, lời khuyên từ Paul Graham và các cố vấn, cùng uy tín để gọi vốn tiếp. Trong thời gian này, nhóm sáng lập tập trung vào thị trường New York và tự đi chụp ảnh nhà cho chủ nhà.
Bài học lớn nhất từ buổi đầu của Airbnb là gì?
Ở giai đoạn đầu, hiểu từng khách hàng bằng cách tự làm những việc thủ công thường quan trọng hơn mở rộng nhanh. Đồng thời không nên quên phần may mắn và bối cảnh: khủng hoảng 2008, mạng lưới ở San Francisco và người đỡ đầu đúng lúc.